• LPG; propan ve bütan gazlarının belli oranlarda karışımından oluşan ve İngilizce Liquefied Petroleum Gases (Sıvılaştırılmış Petrol Gazı) kelimelerinin baş harfleri ile ifade edilen bir petrol gazıdır.
• LPG renksiz ve kokusuzdur. Gaz kaçaklarının tespit edilmesi için sonradan kokulandırılır.
• LPG basınç altında depolanabilir, kalın çelik tank ya da borularla taşınabilir.
• LPG yanıcı ve patlayıcı bir gazdır. Üzerindeki basınç kaldırıldığında hava ile hacimsel olarak % 2–9 oranında karıştığında patlayıcı bir gaz haline gelir.
• LPG havadan ağır olduğu için kaçak durumunda su gibi akar ve en derin yerde birikir.
• Düşük sıcaklıkta buharlaşması nedeni ile sıvı gazın insan vücudu ile teması sonucunda ciddi deri yanıkları oluşturur.
• Isı arttıkça basıncı artar ve kritik bir sıcaklık ve basınçta, içinde bulunduğu tankın patlamasına neden olabilir.
• LPG yağ ve boyayı eritebilir. Ayrıca doğal lastiği deforme eder. Bu yüzden motorlu araçlarda standartlara uygun malzemeden yapılmış borular kullanılmalıdır.

LPG’NİN AVANTAJLARI

LPG Benzine Göre Ucuzdur.
Temiz Bir Yanma Sağlar.
LPG pistonların, segmanların, valflerin ve bujilerin aşınmasından meydana gelebilecek kurşun, vernik ya da karbon atığı çıkarmaz. Motor karterini ya da motorun yanma odalarını kirletmez. Motoru temiz tutar, karbon ve kurum oluşturmaz dolayısıyla motor ömrünü uzatır.
Ateşleme Bujisinin Ömrünü Uzatır.
Yanma odalarında ya da ateşleme bujilerinde tortu oluşmaz, çünkü LPG’nin farklı karışımlarındaki kuvvetlendiricilere ihtiyaç bulunma-maktadır. Ateşleme bujileri, diğer yakıtlardan, özellikle benzin kullanan araçların motorlarındaki bujilere göre daha uzun ömürlüdür.
LPG Dönüşüm Sisteminde Yakıt Pompası Kullanılmaz.
LPG basınç altında depolandığından benzin yakıt pompası devrede değildir, bu nedenle yakıt pompası, onarım ve değişim masrafı olmaz.
Karbüratör Masrafı Azdır.
LPG yakıtlı motorlardaki karbüratör, birkaç hareketli parça ve kirliliği engelleyecek havalandırmasız basit bir mekanizma olup, karbüratör servisi ve tamiri yok denecek kadar azdır.
Aşınma Süresi Düşüktür.
Yukarıda anlatılan nedenlerden dolayı LPG yakıtlı motorlar yıl içerisinde daha fazla gün ve saatte çalışabilirler. Üretim süresi kaybı, parça ve işçi masraflarından daha az etkilenirler.
Yakıt Sistemi Kapalıdır.
Tamamen kapalı yakıt sistemi olması nedeni ile akıtma ve buharlaşma kayıpları yoktur.
• Temiz ve Çevreci Bir Yakıttır.
Özellikle LPG yakıtı kullanan araçların motor yakıtının düşük kirlilik özellikleri kanıtlanmıştır. Yapılan araştırmalar sonucunda LPG kullanılan motorlarda karbon monoksit tesiri benzine göre % 50–90 oranında, hidrokarbon tesiri ise % 38–62 oranında daha düşüktür.
LPG KULLANIMININ BAŞLANGICI
Otomotiv sektöründe petrole alternatif enerji kaynağı arayışları 1930’lu yıllarda LPG’nin araçlarda yakıt olarak kullanımını gündeme getirmiştir. Özellikle kolay bulunması, ekonomik olması ve diğer yakıtlara oranla çevreyi daha az kirletici özellikte olması nedeni ile dünyada birçok ülke otomobillerde LPG kullanımını özendirerek yaygınlaştırılması yönünde çalışmalar yapılmaktadır.
Günümüzde İtalya, Hollanda, Fransa, Belçika, Japonya, Avusturya, Amerika ve dünyanın pek çok ülkesinde LPG yakıt olarak otomobillerde yaygın olarak kullanılmaktadır.
Yukarıda belirtilen özelliklerinden ötürü LPG, 1985’ten sonra ülkemizde de otomobillerde yaygın bir şekilde alternatif yakıt olarak kullanılmaya başlanmıştır. Ancak LPG’nin yanıcı ve patlayıcı bir gaz olması LPG dönüşüm sistemlerinde güvenliği ve denetimi ön plana çıkarmıştır.
Araçların LPG’ye dönüşümünden başlayıp bakım ve periyodik kontrol süreçlerini içermesi gereken denetimin yeterince sağlanamaması nedeniyle yaşanan ve basına yansıyan kazalardan da anlaşılacağı üzere kullanıcıların ürünün tercihi ve güvenli kullanımı konusunda doğru bir şekilde bilgilendirilmesi önem taşımaktadır.

OTOGAZ İLE İLGİLİ UYGULAMA VE GELİŞMELER

1995–1998 ARASI UYGULAMA
Ülkemizde araçların can ve mal güvenliği açısından denetimi, 13.10.1983 tarihinde kabul edilen 2918 Sayılı Karayolları Trafik Kanunu ile düzenlenmiştir. Yasanın 5. maddesinde araçların tescil işlemlerini yapma ve denetleme görevi Emniyet Genel Müdürlüğü’ne; tescilli araçların fenni muayenelerini yapmak görevi de 7. madde ile Karayolları Genel Müdürlüğü’ne verilmiştir. Yasanın 32. maddesinde, araçlardaki her türlü tadilatın Emniyet Genel Müdürlüğü’nce trafik tesciline işlenmesi zorunlu tutulmuştur. Aynı yasanın 29. maddesinde araçların yapım ve tadilatlarına ilişkin esasların belirlenmesi ve bununla ilgili yönetmeliklerin çıkarılmasında Sanayi ve Ticaret Bakanlığı yetkili kılınmıştır.
Araçların LPG/CNG’ye dönüştürülmesi işlemi, araç üzerinde yapılan bir tadilattır. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından çıkarılan ve 29.06.1995 tarih ve 22328 sayılı Resmi Gazete’de de yayımlanan “Araçların İmal, Tadil ve Montajı (AİTM) Hakkında Yönetmeliğin 119. Maddesine Bir Alt Bent Eklenmesine Dair Yönetmelik”le ülkemizde araçların LPG’ye dönüşümü yasal olarak başlamıştır.
Anayasa’nın 135. maddesine dayanan 6235 sayılı TMMOB Kanunu uyarınca kurulan Odamız belirlenen Anayasal ve Yasal çerçevedeki faaliyetlerini 1954 yılından bugüne kesintisiz olarak yürümekte olup, kurumsallaşmanın bir gereği olarak “TMMOB Makina Mühendisleri Odası Serbest Müşavirlik Mühendislik Büroları Tescil ve Mesleki Denetim Yönetmeliği” ile “MMO Uzmanlık ve Belgelendirme Yönetmeliği” ve buna bağlı yönetmeliklerini 2001 –2002 yıllarında Resmi Gazete’de yayımlayarak Makine Mühendisleri hizmet alanlarının tanımlanması sürecini tamamlamıştır. Yayımlanan Oda yönetmelikleri ile; Kamu adına ve Kamu yararına kaliteli, sağlıklı, konforlu, güvenli ve ekonomik ürün ve hizmet üretiminin gerçekleştirilmesi ile bu süreçte kamunun can ve mal güvenliğinin korunması birincil hedef olarak tanımlanmıştır. Bu anlayış makina mühendisliği hizmetlerinin üretilmesinde ve denetlenmesinde görev yapacak, ulusal ve uluslararası bilimsel çalışmaları ve yeni gelişmeleri takip eden, mesleki etik kurallara uygun olarak çalışan Oda üyesi makina mühendislerinin gerekliliğini zorunlu kılmış ve mesleki yeterliliklerinin belgelendirilmesi ve mesleki denetimin gerçekleştirilmesi sağlanmıştır.
Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği ve Bakanlıkça herhangi bir denetim mekanizmasının oluşturulmadığı 1995–1998 yılları arasında yaklaşık 300 bin araç LPG’ye dönüştürülmüştür. Büyük bir kısmı, mühendis istihdam etmeyen yetkisiz firmalarca, standart dışı malzemelerle, projesiz olarak dönüştürülen bu araçlar günümüzde olduğu gibi o dönemde de kamu vicdanını yaralayan birçok ölümlü kazaya neden olmuştur.

 

1998–2000 ARASI: SEKTÖR DENETİM ALTINA ALINIYOR
Konuya ilişkin, Sanayi ve Ticaret bakanlığı ile yapmış olduğumuz görüşmeler sonucu, LPG sektörünün denetim altına alınması amacıyla, LPG araç dönüşümü yapan firmalara “İmalat Yeterlilik Belgesi” verilmesi ile mühendislere “Mühendis Yetki Belgesi” verilmesine ilişkin 05.03.1998 tarihinde imzalanan bir protokolle Odamıza yetki verilmişti.
Makina mühendisliği hizmetleri kapsamında yer alan “LPG Dönüşüm Projelerinin” üretilmesi ve uygulanması ile araçların yakıt sisteminde LPG dönüşüm tadilatının yapılmasının ülkemizde yasal hale gelmesi ile birlikte Odamızca yürütülmekte olan çalışmalar ivme kazanmıştır. Bu süreçte sektörde çalışan mühendisler eğitime tabi tutularak belgelendirilmiş ve LPG araç dönüşümü yapan firmaların kayıtları Odamızca tutulmaya başlanmıştır. Bu süreçte konunun taraflarıyla sürekli toplantılar yapılarak gerekli denetim mekanizması oluşturulmuş, LPG’ye dönüşen araçların son kontrolleri Odamız tarafından eğitilmiş personellerce yapılması sağlanmıştır. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ile Odamız arsında yapılan işbirliği protokolünün yürürlükte olduğu 05.03.1998–27.12.1999 döneminde; dönüşümü yapılan her araç tek tek Odamız tarafından kontrol edilerek Montaj Tesbit Raporu Oda teknik elemanlarınca düzenlenmiştir. Yine Odamızca yürütülen bu uygulama neticesinde firmada çalışan mühendislerin herhangi bir sicil cezası alıp almadığı, firmada halen istihdam edilip edilmediği kontrol edilerek, aktif bir mesleki denetim hizmeti verilmekte idi. Bundan dolayıdır ki, Odamız gözetiminde bu dönemde dönüştürülmüş 183.490 araçta bugüne değin hiçbir sorun yaşanmamıştır.
Bu dönemde LPG araç dönüşümü yapan firma sayısı 18 ayda 30’lardan 454’e çıkarılmış, bu firmalarda Oda eğitim programlarından geçerek belgelendirilen makina mühendislerinin çalışması sağlanmıştır.

2000–2004/5 ARASI: DENETİMSİZLİK YAYILIYOR, YILLARIN BİRİKİMİ ARTIK CİDDİ BİR TOPLUMSAL SORUN OLUŞTURUYOR
Ancak 27.12.1999 tarihinde protokol Bakanlıkça tek yanlı olarak feshedilmiş ve bunun sonucunda sektörün denetim ve kontrolü, sektörde faaliyet gösteren ve giderek denetimsiz kalan firmaların inisiyatifine bırakılmıştır. Bu uygulama sonucu ülkeye kaçak LPG KİT’i ve malzeme girişi ile standartlar dışı yerli üretim artmış, yasal olmayan LPG araç dönüşümleri başlamış, haksız rekabet koşulları yaratılmış, yetkili mühendis istihdamı azalmış; sektörde disiplinsizlik ve denetimsizlik had safhaya ulaşmıştır.
Yine bu süreçte oluşturulan haksız rekabet ortamının bir sonucu olarak LPG araç dönüşümü yapan yetkili firma sayısı Odamız kayıtlarına göre 2004 yılı sonu itibarıyla 231’e düşmüştür. Yani sektörde standart dışı ithalat, üretim ve satış oranı yükselmiş onlarca firma bu denetimsizlik ve haksız rekabet koşullarında kapanmıştır. LPG KİT’i satan firmalardan aldığımız bilgilere göre, protokolün feshinden sonra (yaklaşık 4 dört yılda) 1 milyon civarında araç LPG’ye dönüştürülmüş olup bu dönüşümlerin büyük bir çoğunluğu mühendis çalıştırmayan yetkisiz firmalarca gerçekleştirilmiştir. Bu denetimsiz ortam nedeniyledir ki, ülkemizde çıkan tablo vahim boyutlara ulaşmıştır.
Bu dönemde trafikteki 10 milyonun üzerindeki aracın 1,5 milyonu LPG’li olup, 1 milyona yakınının LPG’ye dönüşümü araç ruhsatına işlenmiş, yaklaşık 500 bin aracın (% 33’ünün) LPG dönüşümleri ise ruhsatlarına işlenmemişti. Bu araçlar kayıt altında olmadığından hem Montaj Tesbit Raporu hem de Gaz Sızdırmazlık Raporu bulunmamaktaydı.
Gaz sızdırmazlık testi açısından ise, 1,5 milyon LPG’li araçtan 1.100.000’i (% 74) Gaz Sızdırmazlık Raporu bulunmaksızın riskli ve tehlikeli bir şekilde trafikte seyretmekteydi.

2000-2004/5 ARASI UYGULAMALARDA YETKİLER VE PİYASADAKİ DENETİMSİZLİK
Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nın yayımladığı AİTM Yönetmeliği uyarınca araçların “periyodik muayeneleri” öncesi muayene istasyonlarınca istenmesi gereken Gaz Sızdırmazlık Raporlarını düzenleme yetkisi Makina Mühendisleri Odası’na ve Otomotiv Ana Bilim Dalı bulunan üniversiteler ile TSE’ye verilmiştir. Ancak pratikte bu hizmet, ülke çapındaki yaygın örgütlülüğü itibarıyla fiilen Odamız tarafından verilmektedir. Ancak Odamızca yapılan araştırmalar neticesinde Üniversitelerin yönetmelikte tanımlanan koşulları sağlayamadıkları görülmektedir.Odamızca yapılan araştırmalarda bazı Üniversiteler de bu hizmetin verildiği ancak konusunda uzman kişilerce verilip verilemediği takip edilememektedir. Hatta Yönetmelikte tanımlı hali ile sadece Otomotiv Ana Bilim Dalı bulunan birimlerde verilmesi gerektiği halde bu durum bile tam olarak tespit edilememektedir. Üniversitelerde düzenli olarak veri envanteri tutulmadığı ayrıca gaz sızdırmazlık raporu sürecinin sadece LPG kayıp-kaçak tespitine indirgendiği olası tadilat ihtiyaçlarının nerede ve kimlerce yapıldığı/yaptırıldığının tespit edilemediği bir sürecin de önümüzdeki günlerde sektörü ve ürün kullanıcılarını nereye ulaştıracağı açıkça tedirginlik konusudur.
Bu dönemde LPG’li araçların Gaz Sızdırmazlık Raporu, Odamız tarafından düzenleniyor; ancak araçların LPG’ye ilk dönüşümüne ilişkin Montaj Tesbit Raporu piyasada serbestçe düzenlenebildiğinden standartlara uygun dönüşümü yapılmayan araçlar trafikte sorun yaratıyordu.
Odamızca araçların Gaz Sızdırmazlığı kontrol edilirken, dönüşümün teknik ve standartlara uygunluk durumu Odamızda çalışan ve konu hakkında eğitilmiş makina mühendislerince incelenmekte, uygun olmayan araçlara belge düzenlenmemektedir. Yine bu nedenledir ki, Odamızca Gaz Sızdırmazlık Raporu düzenlenen araçlarda hiçbir sorun yaşanmamıştır. Odamız 2003 ve 2004 yıllarında, AİTM Yönetmeliği kapsamında Türkiye genelinde 105 noktada 379 bin araca Gaz Sızdırmazlık Raporu vermiştir.
Araçlarda LPG dönüşümü için TSE’den “İşyeri Hizmet Yeterlilik Belgesi” ile “İmalat Yeterlilik Belgesi” almış firmaların Odamızdan “Serbest Mühendislik ve Müşavirlik Belgesi” (SMM) alması ve Odamızca düzenlenen eğitim ve sınav sonucu “Araçların LPG’ye Dönüşümü Mühendis Yetki Belgesi” almış bir makina mühendisi çalıştırması zorunludur. Ancak bu koşulları sağlayan firmalar, araçlar üzerinde LPG uygulama ve tadilatı yapabilmektedir. Fakat dönüştürülen bu araçların son kontrolünde hiçbir kamusal denetim yapılmamakta; dönüşümü yapan firma ve firmada çalışan mühendisin birlikte düzenlediği “Montaj Tesbit Raporu” ve “Karayolu Uygunluk Belgesi” dönüşümün araç ruhsatına tescil edilmesinde yeterli sayılmaktaydı.
Geçmişte dönüştürülmüş ve büyük bir çoğunluğu standart dışı olan birçok araca firmalarca “Montaj Tesbit Raporu” ve istenen diğer belgeler düzenlenerek bu araçlar sözde “yasal statü”ye kavuşturulmaktaydı. Sorun öyle büyük bir boyuta ulaşmıştı ki, birçok firma başka illerde tescilli ve hiç görmediği çok sayıda araca ticari kaygılarla belge düzenlenmekteydi.Yani dönüşümü yapan firma yaptığı işin “standartlara, ilim ve fen kurallarına uygun olduğunu, standartlara uygun malzeme kullanıldığını, dönüştürdüğü aracın gaz sızdırmadığını” beyan etmekte, kendi yaptığı işe kendisi onay vermekteydi. Dönüştürülen araçların son kontrolünde hiçbir kamusal denetimin yapılmadığı, böylesi bir boşluk ortamında, standart dışı dönüştürülen araçların yol açtığı kazalardan dolayı birçok insanımızın yaşamını yitirdiği, yaralandığı ve trilyonlarca lira maddi kayıpların oluştuğu bilinen bir gerçekliktir.
Öte yandan bu dönemde TSE’den “İmalat Yeterlilik Belgesi” almış; ancak Odamızdan “MMO Büro Tescil Belgesi” almamış ve yetkili mühendis çalıştırmayan 90 firmanın piyasada faaliyet gösterdiği Odamızca tesbit edilmiş olup, toplumun can ve mal güvenliğinin tehlikeye atılmasına devam edilmekteydi.
Geçmişteki uygulamalar, kısaca;

1. Dönüşüm yapan firmalar ve sektör üzerinde kamu denetiminin bulunmaması,
2. Karayolları araç muayene istasyonlarının muayeneye gelen LPG’li araçların muayenesinde kusur ve ihmallerinin bulunması,
3. Trafik denetimlerinde, dönüşüm ihlallerinin denetim konusu olarak görülmemesi, sorunlarını yaratıyordu.

SANAYİ VE TİCARET BAKANLIĞI LPG’Lİ ARAÇLARIN DENETİMİNİ MMO’YA DEVREDİYOR
Odamız bu duruma karşı Sanayi ve Ticaret Bakanlığı nezdinde sürekli girişimlerde bulunmuş; kaza ve ölümlerin artması ve medyanın da konuya eğilmesi üzerine, MMO’nun Sanayi ve Ticaret Bakanlığı nezdinde yürüttüğü girişimlere Bakanlık gereken duyarlılığı göstererek; LPG’ye dönüşümü yapılan araçların Son Kontrollerini yapma ve Montaj Tesbit Raporu düzenleme yetkisini 2000 yılı öncesinde olduğu gibi yeniden MMO’ya devretti.
Makine Mühendisleri Odası’nca LPG Dönüşümü yapılan araçlara yönelik 11 Nisan 2005 tarihinde yeniden başlayan denetimler neticesinde yapılan yeni uygulamalar ile sektördeki disiplinsizlik ve denetimsizliğin üstüne gidilerek, yetkili firmalarca dönüştürülen her araç tek tek MMO’nun uzman mühendislerince kontrol edilmekte ve Montaj Tesbit Raporu Odamız tarafından gerekli kontroller yapıldıktan sonra onaylanmaktadır. Bu uygulamayla dönüşümlerin yetkili mühendisler gözetiminde gerçekleşip gerçekleşmediği, mühendisin herhangi bir mesleki cezasının bulunup bulunmadığı, yetkili mühendisin firmada halen istihdam edilip edilmediği, dönüşümün ve dönüşümde kullanılan malzemelerin ilgili standartlara uygunluğu Odamız tarafından denetlenmektedir.
Bu süreçte Odamız Kamu kurumu duyarlılığı ile Son Kontrol ve Montaj Tesbit Raporu düzenleme yetkisi kapsamında herhangi bir ek ücret uygulamasına yönelmemiştir. Gerek kuruluş amacı gerekse verilen hizmetin niteliği gereğince kamu kuruluşu niteliğinde bir meslek kuruluşu olan Odamız bu süreçte kâr amacı gütmemektedir. Odamız Gaz Sızdırmazlık Raporu için alınan bedele son kontrol için herhangi bir yeni bedel eklememiş, son kontrol ile birleştirerek tek fiyat olarak belirlemiş ve bu hizmeti yetki devrinden önceki ücretle 2 yıl boyunca devam ettirmiştir. Ayrıca Odamız Gaz Sızdırmazlık Raporu düzenlenen araçlara periyodu dışında ve kullanıcı tarafından herhangi bir şüphe duyulması üzerine yeniden yapılan başvurularda kontrol için herhangi bir ek ücret de talep edilmemektedir.
Odamız; Kamu kurumu niteliğindeki meslek örgütü işleviyle Oda Yönetim Kurulunun çalışma ilkelerini belirleyen Birlikte Üretme, Birlikte Karar Alma ve Birlikte Yönetme anlayışından hareketle sektör temsilcileri ile sürekli işbirliği içerisinde olmaya özen göstermiş ve bugün gelinen noktada sektörün kat ettiği olumlu mesafede hatırı sayılır bir katkı ve işleve sahip olmuştur.

YETKİ DEVRİNDEN SONRA İLGİLİ BAKANLIKLAR-ODA-SEKTÖR İŞBİRLİĞİ SÜREKLİ KILINIYOR
Yetki Devrinin hemen ardından Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nın düzenlediği ve MMO, TSE, Emniyet Genel Müdürlüğü, Maliye Bakanlığı Gelirler Genel Müdürlüğü, Karayolları Genel Müdürlüğü, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu, Anadolu LPG Sanayicileri Derneği, LPG Derneği, TOMDER, İpragaz, Milangaz, BP Gaz, Shell Gaz, Total Gaz, Aygaz, Mogaz yetkililerinin katıldığı 08.04.2005 tarihli toplantıda somut kararlar alındı. Bu toplantıda;

• Tüketici/LPG’li araç kullanıcılarının bilinçlendirilmesi için gerekli çalışmaların yapılması,
• LPG KİT’lerini monte edenlerin denetlenmesi ve yasadışı piyasanın üstüne gidilmesi,
• Dönüşümleri standart dahilinde olmayan araçlara LPG dolumu yapılmaması için Otogaz istasyonlarının EPDK ile işbirliği içinde Maliye Bakanlığı’nca denetlenmesi,
• 11 Nisan 2005 öncesi LPG’ye dönüşmüş araçlara nasıl bir uygulama yapılması gerektiği konusunda MMO, TSE ile Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nın aktif işbirliği içinde olması,
• KİT ithalatçıları ile yerli üreticilerin, LPG dönüşüm/montajına TSE ve MMO’dan yetki alanlar dışındaki firmalara malzeme satmamalarının sağlanması, kararları alındı.

Bu toplantıdan sonra bugüne dek merkezi düzeyde iki toplantı daha yapılarak LPG’li araçların denetimine ilişkin uygulamalar gözden geçirildi. Ayrıca Şube etkinlik alanlarında da Sektör Bileşenleri sürekli işbirliği kapsamında düzenli toplantılar düzenlenmekte ve görüş alış-veriş ortamları yaratılmaktadır. LPG uygulamalarına ilişkin bu kurum ve kuruluşlar arasındaki eşgüdüm bundan sonra da sürecektir.

YETKİ DEVRİ SONRASI MMO’NUN YAPTIĞI ÇALIŞMALAR

Odamız öncelikle LPG/CNG’li araç kullanıcılarının bilinçlendirilmesini hedeflemiş ve bu amaçla 2.500.000 adet “Bilinçli Kullanalım, Güvenli Yaşayalım/LPG Sistemli Araçların Güvenli Kullanım Klavuzu” adlı broşür bastırmış, MMO’nun yurt genelindeki 160 test noktasında ücretsiz olarak dağıtımını sağlamıştır. Bu uygulamaya devam edilmektedir.
Odanın sektörü disipline etmeye ve merdiven altı sektörü önlemeye yönelik yürüttüğü çalışmalar kapsamında, Şubelerimizin etkinlik alanında bulunan SMM’li yetkili firmalar ve firma yetkili mühendisleri ile LPG dönüşümlerine ilişkin mevzuat ile Odanın uygulama hassasiyetleri ve bundan sonraki uygulama esasları hakkında düzenli bilgilendirme toplantıları yapılmaktadır.
Bunun ardından, gereksinimler doğrultusunda, ülke genelinde sabit kontrol noktaları sayısı 105’den 160’a çıkarılmış ve gezici ekiplerde çalışan mühendislere yönelik, 7 ayrı bölgede Bölgesel Teknik Görevliler Eğitimleri düzenlenerek çalışanların eğitimi süreci tamamlanmıştır. Bu eğitimler ile LPG’li araçların denetiminde uyulması gereken kurallar ve uygulamalarda karşılaşılan sorunlara ilişkin açıklamalarda bulunulmuş ve bu eğitimler ile Odamızın, ülke genelinde yürüttüğü denetimlerde uygulama birliğini ve yapılan kontrollerin kalitesini yükseltmesi amaçlanmaktadır.
Yine bu kapsamda, yılların ihmal ve yanlışlarının birikimi olan araç yoğunluğunu eritmek için il ve ilçelerde hizmet vermek amacıyla nüfus yoğunluğu ile Karayolları araç muayene günleri programı ve araç sayıları dikkate alınarak, gereksinimler doğrultusunda sabit kontrol noktalarını artırmanın yanı sıra gezici ekiplerin sayıları artırılmıştır. Planlaması yapılan gezici ekiplerin programları, ilgili valilik, kaymakamlık, belediye, şoförler odası ve ilgili kurum ve kuruluşlara bildirilmekte ve düzenli işbirliği yapılmaktadır. Ayrıca sabit ve gezici ekiplerin çalışma ortam ve teknik olanaklarının sürekli geliştirilmesi konusunda Odamız hassasiyet göstermektedir.
Merkezi düzeyde ilgili Bakanlıklar, sektör dernekleri ve firmaları ile kurulan işbirliği, Oda merkezince Şubelerimiz düzeyinde de teşvik edilmektedir. İthalatçı, imalatçı, montajcı firmalar ve sektörel dernekler ile ilgili kamu kurumlarıyla sık sık toplantılar yapılması ve ortak etkinlikler düzenlenmesi Şubelerimizin sürekli olarak gündemindedir. AYGAZ firması ile birlikte birçok Şubemizin birlikte organize ettikleri, “Otogaz Sistem Kontrol ve Bakım Günleri” bu işbirliklerine yalnızca bir örnek oluşturmaktadır.
Odamızca yapılan denetimlerde Odadan Yetki Belgesi almış mühendislerin imzalarının yer yer taklit edilmek suretiyle sahtecilik yapıldığı tespit edilmiştir. Bu süreç Odamız araçların dönüşümlerine ilişkin bütün belgeleri ve o belgelerdeki imzaları da kontrol etme işlevini de yüklemiştir. Ayrıca şubelerimizin etkinlik alanındaki yetkili (SMM’li) firmaların ad ve adresleri ile firmadaki yetkili mühendislerin isimleri, araç sahipleri tarafından görünür ve okunur bir şekilde Gaz Sızdırmazlık Denetim ve Kontrol Noktalarına asılarak tüketicinin bilgilendirilmesine devam edilmiştir.
Makina Mühendisleri Odası “Büro Tescil Belgesi” ile “Araçların LPG’ye Dönüşümü Mühendis Yetki Belgesi” bulunan ve TSE’den “Hizmet Yeterlilik Belgesi” ile “İmalat Yeterlilik Belgesi” alan yetkili otogaz firmalarının dökümü, Odanın web sitesinde de kamuoyuna da duyurulmaya devam edilmektedir. Türkiye genelinde LPG dönüşümü yapan yetkili firma sayısı 2004 yılında 231 iken 2007 yılında 462’ye, 2008 yılı başında ise 566’ya ulaşmıştır. Bu artış, sektörün karşılıklı işbirliği ve denetim süreci ile yeniden disipline edilmeye başlandığının somut bir göstergesidir.
Firmalara yönelik mesleki denetimlerde MMO’dan alınan MMO Büro Tescil Belgesi ve “Mühendis Yetki Belgesi” ile TSE’den alınan “İşyeri Hizmet Yeterlilik ve İmalat Yeterlilik Belgeleri”nin aracın LPG’ye dönüşümünde yetki bütünlüğü oluşturmaktadır. Bu nedenle de araçların LPG’ye dönüşümü için TSE’den yetki almış firmaların TSE’den aldıkları belge sürelerinin dolması yada TSE’ce iptali neticesinde yetkinin bitiminde LPG dönüşüm faaliyetlerine devam etmeleri MMO LPG Kontrol Noktalarında Odamızca önlenmektedir.

İTHALATÇI, ÜRETİCİ, BAYİ VE DÖNÜŞÜM YAPAN FİRMALARIN UYMASI GEREKEN HUSUSLAR
Dönüşüm öncesinde aracın bakımlarının yapılmış olması ve ayarlarının iyi olması gerekmektedir. Aracın ateşleme sistemi kontrol edilmeli, yakıt sisteminin (karbüratör temizliği) bakım ve ayarı yapılmalıdır.
LPG veya CNG sektöründe hizmet verecek olan distribütör ve imalatçı firma veya ana bayilerin Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’ndan ilgili ürün için Garanti Belgesi almaları ve Garanti Belgelerinin her yıl vizelenmiş olması zorunludur.
Bu firmalar; TSE’den “Hizmet Yeterlilik Belgesi ve MMO’dan LPG veya CNG kapsamında SMM Büro Tescil Belgesi alan alt bayileriyle bu hizmetlerini yürütürler. Bu hizmetin yürütülmesi için ana bayi ve tali bayinin (SMM’li) noter onaylı sözleşme yapmaları gereklidir. Tali bayiler (SMM’ler) yaptıkları hizmetin AİTM Yönetmeliği’nin 119.maddesine ve TMMOB Makina Mühendisleri Odası Serbest Müşavirlik Mühendislik Büroları Tescil ve Mesleki Denetim Yönetmeliği kapsamında hizmet verdiklerinden, Oda tarafından yayımlanmış veya yayımlanacak konuyla ilgili yönerge veya talimatlara harfiyen uymak durumundadırlar.
Yetki alan firmaların kaçak montaj yapan firmalara ücreti karşılığında belge satarak, kendi montajıymış gibi belge düzenlemesi durumunda tutanak tutularak TMMOB Makina Mühendisleri Odası Serbest Müşavirlik Mühendislik Büroları Tescil ve Mesleki Denetim Yönetmeliği kapsamında işlem yapılır.
Dönüşüm uygulamalarında distribütör ve imalatçı firmalar veya ana bayiler ile bunların alt bayileri, LPG veya CNG kapsamında yaptıkları yakıt tadilatlarında ECR 67–01 veya TSE belgeli malzemeleri kullanmak zorundadırlar. Yapılan denetimlerde standart dışı malzeme kullanmaları durumunda TMMOB Makina Mühendisleri Odası Serbest Müşavirlik Mühendislik Büroları Tescil ve Mesleki Denetim Yönetmeliği kapsamında cezai işlemlere tabii tutulmaktadır.
Dönüşüm yerinde hizmet verecek teknik personelin eğitilerek sertifikalandırılmış olması gerekmektedir.
Dönüşüm yapan firmalarda SMM’de adı geçen Yetki Belgeli makina mühendisinin tam gün esaslı çalışması gerekmektedir.
Yapılan dönüşümün kayıtları bilgisayar ortamında da tutulması; araçlara takılan LPG KİT’i ve depo bilgilerine istenildiğinde ulaşılabilmesi sağlanmalıdır.
Dönüşüm yapan firmalar, dönüşüm yapılan sistemlere ilişkin tanıtıcı katalog veya broşürler hazırlamalıdır.
Montaj yapılması esnasında yetkili makina mühendisinin yapılan işlemlerin tamamının ECR 67-01 regülasyonu veya TSE 12095-1 EN 12805, TSE 12095-2 EN 12806 standartlarına uygun yapıldığını denetlemesi, eski veya revizyonu yapılmış malzemelerin kesinlikle montajda kullanılmaması ve işyerinde yapılan yakıt sistemi montajı TSE 12305 EN 12979 standardına uygun olmalıdır.
LPG tanklarının ekonomik kullanım ömrü tankın imalat tarihi itibarıyla 10 yıl olduğu dikkate alınarak, ömrü dolmuş olan tanklar mutlaka yenileriyle değiştirilecektir. Kullanım ömrü dolduğu halde tankı değiştirilmemiş araca montaj tespit raporu ve gaz sızdırmazlık raporu kesinlikle verilmemektedir.
Montajı yapılan tankların üzerine dönüşümü yapan işyerinin adı, adresi ve dönüşüm tarihi ile tank imalatçısının adı, adresi ve imal yılını gösterir bir etiketin sökülmeyecek şekilde yapıştırılması zorunludur. LPG tanklarının bir araçtan sökülerek yeni montajda kullanımı anılan yönetmelikler kapsamında kesinlikle yasaktır.
LPG veya CNG araç dönüşümü yapan işyeri, TSE’den alınan “İmalat Yeterlilik Belgesi” kapsamındaki araç KİT markalarını kullanabilirler. Yetkili oldukları KİT markası dışında montaj yapamazlar. “İmalat Yeterlilik Belgesi”nde belirtilmeyen araçlara montaj yapmaları durumunda tüketiciye aracını tescil ettirmesi için gerekli belgeleri kendi firması veya ana bayi adına TSE’den onaylattırarak vermek zorundadırlar.
Montajın bitiminde Montaj Tespit Raporu yetkili mühendis tarafından düzenlenerek onaylanmaktadır. Montaj Tespit Raporu kıymetli evrak kapsamında olup, üzerinde silinti, kazıntı, daksilleme yapılamaz. Montaj Tespit Raporu dönüşüm yapan firmanın ve yetkili mühendisinin ıslak imza ve kaşeleri ile geçerlidir. Montaj Tespit Raporları kendi firmasının dışındaki montajlar için başka firmalara kullandırılmamaktadır.
Yetki belgeli (SMM’li) bir firma tarafından dönüştürülmüş olan bir araç; plakasına bakılmaksızın yetki belgeli firmanın (SMM’nin) bağlı olduğu Şube etkinlik alanındaki en yakın MMO Gaz Sızdırmazlık Denetim ve Kontrol noktasına gitmekte araca Montaj Tespit Raporu ile Gaz Sızdırmazlık Raporu düzenlenmektedir. Ancak Odamızın Gaz Sızdırmazlık Denetim ve Kontrol Noktalarına gelen araçlara standart malzemelerle dönüşüm yapılıp yapılmadığı, Oda teknik görevlileri tarafından kontrol edilmekte, uygun bulunmayan araçlar için eksiklik ve yanlışlar Oda teknik görevlilerince LPG/CNG Araç Kontrol Formunda belirtilmek suretiyle araç sahiplerine verilerek dönüşümcü firmaya yeniden yönlendirilmektedir. Odamız her türlü montaj ve tadilat işlemlerinin yetkilendirilmiş firmalarca ve o firmalarda istihdam edilen firma yetkili mühendislerince yapılmasına koşulsuz dikkat etmektedir
LPG?CNG dönüşümü yapan firmalar Montaj Tespit Raporu ekinde firma faturası, Karayolu Uygunluk Belgesi, Mühendis Yetki Belgesi Fotokopisi, TSE İmalat Yeterlilik Belgesi ve TSE tarafından basılan belge sureti ile araç sahibini MMO Gaz Sızdırmazlık Denetim ve Kontrol Noktalarına yönlendirmek zorundadır.

 

DÖNÜŞÜM SONRASI PERİYODİK BAKIMLARDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR
LPG dönüşüm sistemlerine ilişkin anlatılan kurallara araç kullanıcısı her zaman dikkat etmeli ve buralardan kaynaklanan sorunları hemen gidermelidir.
LPG’li araçların periyodik bakımları her 10.000 kilometrede bir yaptırılmalıdır. Bu bakımlarda;

• •Elektrik tesisatı kontrol (özellikle kaçak akım) edilerek, bağlantılarda oksitlenme olup olmadığına bakılmalı.
• •Buharlaştırıcıda (Regülatörde) biriken kostik ve yabancı maddeler temizlenmeli
• •LPG elektro valfindeki filtre temizlenmeli.
• •Elektro valflerin ve buharlaştırıcı regülatörün tamir takımları değiştirilmeli.
• •Ana hortum ve bağlantı bileşenlerinin durumu kontrol edilmeli.
• •Basınç düşürücüsünün birinci ve ikinci kademe basıncı kontrol edilmeli.
• •Diyafram üzerindeki basıncı karşılayan delikte kirin birikip birikmediği kontrol edilmelidir.

MMO’NUN YAPTIĞI SON KONTROLLERDE DİKKAT EDİLEN HUSUSLAR

Araç sahibi yukarıda belirtilen belgelerle birlikte Odamızın Gaz Sızdırmazlık Denetim ve Kontrol Noktalarına geldiğinde araca standart malzemelerle dönüşüm yapılıp yapılmadığı, Oda teknik görevlileri tarafından kontrol edilir. Uygun bulunmayan araçlar için eksiklikler ve yanlışlar araç sahibine bildirilerek  dönüşümcü firmaya yönlendirilir.
LPG montajı yapılan araçlarda orijinal benzin deposunun sökülerek yerine LPG tankının montajının yapıldığı; aracın bagaj kısmına plastik veya metalden daha düşük kapasiteli uygun olmayan benzin deposunun takıldığı; yarısı benzin yarısı LPG gazı konulan bölmeli tankların montajının yapıldığı araçlara kesinlikle Montaj Tespit Raporu ve Gaz Sızdırmazlık Raporu verilmemektedir.
Dönüştürülmüş araç Gaz Sızdırmazlık Denetim ve Kontrol Noktalarına geldiğinde ilgili teknik görevliler öncelikle dönüşümü gerçekleştiren (SMM’li) yetkili firmanın İmalat Yeterlilik Belgesinde ve ilgili araca takılan KİT’e yetkili olup olmadığı mutlaka kontrol ederler. Firmanın yetkili olmadığı araca veya KİT’e kesinlikle Montaj Tespit Raporu ve Gaz Sızdırmazlık Raporu verilmemektedir.
Daha önce dönüştürülmüş bir araç Odanın denetim ve kontrol noktalarına geldiğinde; Şube etkinlik alanındaki yetkili (SMM’li) firmalara yönlendirilir. İlgili firma İmalat Yeterlilik Belgesi kapsamında araç ve KİT dönüşümüne yetkisi varsa ve o araca yeni bir KİT takılacaksa KİT faturası kesilmelidir. Şayet mevcut KİT üzerinde tadilatlar yapacaksa, faturada kalem kalem yaptığı işlemler belirtilerek tadilat faturası kesilmesi sağlanmalıdır.
Dönüştürülmüş olan araç tüm standartlara uygun dönüştürülmüş ve firma tarafından düzenlenen Montaj Tespit Raporu ile uygunluk sağlıyor ise, araç Montaj Tespit Raporu ilgili teknik görevli tarafından uygundur ıslak mühürü ve kaşesi ile kaşelenir.
Şube Yönetim Kurulu tarafından veya onaylama yetkisi verilen kişi tarafından montaj tespit raporu onaylanır. Bu belge için Oda olarak herhangi bir ücret talebinde bulunulmaz. Montaj Tespit Raporunun onaylanmasıyla birlikte söz konusu araç için Gaz Sızdırmazlık Raporu düzenlenerek bu işlem için 25 YTL alınır. Ayrıca her sızdırmazlık kontrolünde araç sahiplerine bir çift LPG sticker’ı ücretsiz olarak verilmektedir.
Sonuçta bütün bu evraklar ile Gaz Sızdırmazlık Raporu düzenlenen araç TCK Araç Muayene İstasyonlarına yönlendirilmektedir.
Şube etkinlik alanında bulunan ve yetki alan firmaların SMM yönetmeliği kapsamında her yıl düzenli olarak denetlenmeleri yapılarak görülen aksaklıklar bir rapor halinde Şubelerce Oda Merkezine gönderilir.
Montaj Tespit Raporları MMO Şubeleri tarafından numaralandırılarak otokopili olarak 3 nüsha halinde (1 nüsha firmada, 1 nüsha MMO’da, 1 nüsha araç sahibine verilmek üzere) basılıp, yetkili SMM firmalarına verilmektedir. Montaj Tespit Raporunun sağ üst köşesine Şube Trafik Kodu yazılarak diğer kısımlar Şube tarafından kendi etkinlik alanındaki tüm uygulamalar için ŞYK kararı ile numaralandırılarak Montaj Tespit Raporları basılır.
Şube etkinlik alanında bulunan İl/İlçe temsilcilikleri Yürütme Kurulları ile mesleki denetim bürolarında LPG mühendis yetki belgesine sahip makina mühendisleri ile teknik görevliler, onay yerine imza atabilmeleri için Şube Yönetim Kurulu kararı ile yetkilendirilirler. Yukarıda belirtilen kişilerin dışındaki yetkisiz kişilerce kesinlikle Montaj Tespit Raporu ve Gaz Sızdırmazlık Raporlarına imza atılmamaktadır.
Şube etkinlik alanında bulunan İl/İlçe Temsilcilikleri ile Mesleki Denetim Bürolarında bulunan ve onay yetkisi olan yönetici veya yetkili mühendisler ile teknik görevlilerin imza sirküleri Trafik Tescil Bürolarına verilerek sahte evrak düzenlenmesinin önüne geçilmektedir.

LPG’Lİ ARAÇ DENETİM VE SON KONTROLLERİNDE MMO’NUN DİĞER ÖNLEMLERİ
Bilindiği gibi yetkisiz firmalarca yapılan LPG dönüşümlerinde standart dışı malzeme kullanımı ve sahte evrak düzenlenmek suretiyle bir dizi sahtecilik ve yasadışı uygulama yapılmaktadır. Bu süreçte Odamız ilgili kurumlarla işbirliğini geliştirerek her türlü sahteciliğe karşı gerekli önlemleri almaktadır.
Daha önce sıralanan önlemlerin yanı sıra Odamızca düzenlenen Gaz Sızdırmazlık Raporu ile Montaj Tesbit Raporu elektronik ortamda düzenlenerek, Türkiye’deki bütün birimlerimizin veri tabanında kayıt altına alınmakta ve bu yolla araç dönüşümünde kullanılan malzemelerin birden fazla araçta sök-tak yapmak suretiyle kullanımı engellenmektedir.
Odamızca yürütülen LPG’li araç denetimlerini geliştirme kapsamında, son olarak yeni bir uygulama başlatılmıştır. Bundan böyle, araç yakıt sisteminde LPG dönüşümü yapmak suretiyle Odamızın LPG Kontrol Noktalarına gelerek son kontrollerini yaptıran araçlara “MMO MOTORLU TAŞIT LPG–CNG RUHSATI” verilmektedir. Ruhsat üzerinde araca ait teknik bilgiler yer almakta, “MMO Motorlu Taşıt LPG–CNG Ruhsatı”, Gaz Sızdırmazlık Raporu ve Montaj Tesbit Raporu ile birlikte araç sahibine verilmekte ve ayrıca bir ücretlendirme yapılmamaktadır.
Yine yetkisiz firmalarca düzenlenerek Trafik Tescil Bürolarını yanıltmaya yönelik sahte evrak kullanımını engellemek amacıyla, Gaz Sızdırmazlık Raporu, Montaj Tesbit Raporu ve “MMO Motorlu Taşıt LPG–CNG Ruhsatı”na yapıştırılacak “TMMOB MAKİNA MÜHENDİSLERİ ODASI” yazı ve logosunun bulunduğu “HOLOGRAM” uygulaması 1 Mart 2006 tarihi itibarı ile başlatılmıştır.
HOLOGRAM uygulaması, Odamızın LPG kontrollerinde düzenlediği teknik belgelerin orijinalliğini göstermek ve kötü niyetli kişiler tarafından değişik şekillerde kopyalanmalarının önüne geçmek amacı ile başlatılmıştır.
Kamu Kurumu niteliğindeki Odamız, toplumun doğrudan can ve mal güvenliğini ilgilendiren kamusal hizmet ve kamu denetimi kapsamında yapmış olduğu bu ve benzeri uygulamaları, gelişen ihtiyaç ve teknolojik gelişmeler doğrultusunda sürekli kılmak kararlılığındadır. Bu amaçla konunun diğer bileşenleri ile karşılıklı bilgi alış verişi içinde bulunulmakta ve işbirliğinin geliştirilmesi yönünde de büyük bir özen gösterilmektedir.